Eusapię przyłapywano często, jak pomagała sobie nogą albo przekładała ręce kontrolerów. Inna sprawa, że wiele rzeczy, do których dochodziło na tych seansach, nie można by dokonać bez używania specjalnych przyrządów - tymczasem Eusapia przeszła przez badania komisji, które przed doświadczeniami "rozbierały ją do koszuli" i o ile wiem poza podejrzeniami nic jej w tej materii nie udowodniono. Nawet kiedy zdemaskowano ją w 1910 roku w USA, spodziewano się, że ma przy sobie jakieś specjalne urządzenia, tymczasem manipulacji dokonywała sama...
Co do oszustwa przy pomocy manipulacji rąk i nóg - tutaj oceny Ochorowicza naznaczone były jego koncepcjami psychologicznymi - zwracał uwagę, że obok objawów prawdziwych i oszukanych dochodzi często do oszustwa nieświadomego. Medium w stanach transowych może nieświadomie oszukiwać na takiej samej zasadzie jak histeryk, który w stanie nieświadomości łyka szpilki, aby sobie zaszkodzić. Zadaniem badaczy w gruncie rzeczy nie jest ocena czy medium na jawie planowało oszustwo czy nie, ale takie przeprowadzenie doświadczeń, by przypadki pozytywne stwierdzić należycie i określić prawa, jakie nimi rządzą. Moim zdaniem w przypadku Eusapii to się udało. Richet stwierdził w 1925, że niedorzecznością jest uważać, iż kilkudziesięciu badaczy przy zastosowaniu różnych procedur kontrolnych dałoby się oszukać na takich prostych trikach.
Osobiście natomiast uważam, że dużo trudniej podważyć fenomeny psychiczne, jak np. u Leonory Piper czy u Chico Xaviera. Mediumizm fizyczny jest na tyle rzadkim zjawiskiem, i na tyle kontrowersyjnym, że nie powinien stanowić istoty spirytyzmu.
Swoją drogą, gdyby nawet Eusapia była oszustką, wprost zdumiewająca byłaby jej zdolność do swobodnego poruszania się w ciemności i dokonywania takich wyczynów, które trudno by nawet naśladować w świetle.
Tak w ogóle niedawno obroniłem pracę magisterską, która dotyczyła badań Ochorowicza nad Palladino i innymi mediami
. Mam nadzieję, że będzie okazja zamieścić gdzieś kilka interesujących źródeł, na które po drodze natrafiłem
Jeśli ktoś chce, mogę udostępnić
info:
https://apd.uw.edu.pl/index.php?page=ce ... _cid=99420
).